بایسته های حقوقی نفقه و تمکین

در قوانین مدنی و جزایی در پرداخت نفقه بسیار تاکید شده است اما با توجه به این تاکیدها در برخی موارد هم به مرد اجازه داده شده که از پرداخت نفقه خودداری کند وصریح ترین ماده ی قانون مدنی برای ندادن نفقه به زن ماده ی ۱۱۰۸ است که هرگاه زن بدون مانع مشروع از ادای وظایف زوجیت امتناع کند مستحق نفقه نخواهد بود.

نفقه چیست؟

 بر اساس ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی اصلاحی ۱۳۸۱ نفقه عبارت است از همه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن ،از قبیل مسکن،البسه،غذا،اثاث منزل،و هزینه های درمانی و بهداشتی و خادم در صورت عادت یا احتیاج به واسطه ی نقصان یا مرض.”چنانچه از ماده ی ۱۱۰۷ بر می آید ، وضعیت و احتیاجات زن به طور متعارف ملاک عمل است نه وضعیت مرد . پس اگر زن از خانواده متمکنی باشد ، شوهر به ناچار باید وسائل زندگی او را ، آنچنانکه شأن و وضع اجتماعی و خانوادگی او اقتضا می کند ، فراهم آورد.

 

آیا در انواع ازدواج (دایمی و منقطع) مرد مکلف به پرداخت نفقه است؟

 

 تنها در ازدواج دایم نفقه زن بر عهده شوهر است ولی در نکاح منقطع (که در عرف به آن صیغه می گویند) ، شوهر ملزم به پرداخت نفقه نیست مگر در عقد،  شرط شده باشد.

 

آیا برای پرداخت نفقه شرطی وجود دارد؟

 زن، وقتی می تواند نفقه مطالبه کند که از شوهر خود تمکین نماید.

 

  تمکین یعنی چه؟

 

تمکین یکی از تکالیف زن در برابر شوهر به شمار می‌رود که به دو نوع «تمکین خاص» و «تمکین عام» تقسیم می‌شود. تمکین خاص به برآوردن درخواستهای جنسی شوهر و تمکین عام به انجام وظایف خانوادگی، اطاعت از شوهر و پذیرفتن ریاست شوهر بر خانواده است. وظیفهٔ تمکین عام ایجاب می‌کند که زن نظرات مرد در مورد تربیت فرزندان، امور خانوادگی، و کارها و روابط اجتماعی خود را بپذیرد و از آن اطاعت کند..

 

  مصادیق تمکین کدامند؟

 

۱٫   یکی از موارد داشتن رابطه جنسی است. زن مکلف است نیازهای جنسی و مشروع شوهر خود را بر آورده کند، مگر در دوران عادت ماهیانه یا بیماری که او را از انجام این وظیفه باز می دارد. زن ملزم به تامین خواست های خلاف شئون اخلاقی یا مغایر با سلامت جسم و روح و یا روش های انحرافی نیست ولی جز در مواردی که گفته شد اگر از شوهر خود تمکین نکند، شوهر می تواند از پرداخت نفقه خودداری ورزد.

۲٫  یکی دیگر از موارد تمکین اقامت در اقامتگاه دایمی شوهر است، یعنی زن برای دریافت نفقه باید در خانه شوهر زندگی کند مگر آن که حین وقوع عقد شرطی جز این شده باشد.

۳٫   مورد سوم، الزام زن به حسن معاشرت با شوهر خویش است.

 

 

  اگر زن بدون دلیل موجه زندگی مشترک را ترک کند چه خواهد شد؟

 

اگر زن بدون دلیل موجه و بدون موافقت شوهر خانه را ترک کند و حتی در خانه پدر و مادر خویش اقامت نماید مرد می تواند از دادن نفقه امتناع ورزد.

 

 نشوز چیست؟

 

زنی که بدون دلیل موجه از تمکین خودداری ورزد، ناشزه، یعنی نافرمان و خاطی نامیده می شود. در این صورت مرد می تواند علاوه بر عدم پرداخت نفقه از دادگاه تقاضای طلاق کند یا درخواست ازدواج مجدد نماید.

 

  آیا زن مکلف است در هر شرایطی در خانه شوهر بماند؟

 

خیر در صورتی که ادامه حضور زن در اقامتگاه مشترک متضمن بیم بدنی، مالی یا شرافتی باشد، زن می تواند از دادگاه درخواست کند به او اجازه دهد در مکان امنی زندگی کند، در این صورت شوهر مکلف به پرداخت نفقه خواهد بود.

 

  آیا سوء رفتار از مصادیق عدم تمکین است؟

 

یکی دیگر از مواردی که عدم تمکین محسوب می شود، سوء رفتار زن یا انتخاب شغلی مغایر با شئون اخلاقی و وظایف زناشویی و داشتن معاشران فاقد صلاحیت اخلاقی است.

 

اگر زن خود درآمد مستقلی داشته باشد، بازهم مستحق نفقه است؟

 

نکته مهم در مورد نفقه این است که حتی در صورتی که زن شخصاً درآمد مستقلی داشته باشد مرد را از پرداخت نفقه معاف نمی کند.

 

  ضمانت اجرای عدم پرداخت نفقه چیست؟

 

دو نوع ضمانت اجرا برای خودداری مرد از پرداخت نفقه وجود دارد:

۱٫      ضمانت اجرای حقوقی: هرگاه به رغم تمکیــن زن، شوهر از پرداخت نفقـــه خودداری کنــد زن می تواند با طرح دعوی حقوقی، محکومیت او را به پرداخت نفقه از دادگاه بخواهد؛ در این صورت دادگاه، حکم به پرداخت نفقه خواهد داد. در این مورد باید افزود که اگر دادگاه حکم به پرداخت نفقه صادر کند و مرد واقعاً از پرداخت آن ناتوان باشد، زن این حق را دارد که در صورت تمایل، تقاضای طلاق کند.

۲٫      ضمانت اجرای جزایی: علاوه بر ضمانت اجرای حقوقی، از آن جا که نپرداختن نفقه در قانون ایران، جرم نیز محسوب می شود، زن می تواند با مراجعه به دادسرای عمومی، تعقیب جزایی شوهر را بخواهد. در این صورت با اثبات عدم پرداخت نفقه، مرد علاوه بر پرداخت نفقه به مجازات مقرر در قانون نیز محکوم خواهد شد

.

آیا زن می تواند نفقه ایام گذشته را مطالبه کند؟

 

در مورد زن این امتیاز وجود دارد که می تواند نفقه ایام گذشته را نیز مطالبه نماید؛ این در حالی است که در مورد فرزندان مشترک، الزام مرد به پرداخت نفقه از تاریخ تقدیم دادخواست امکان پذیر است؛ یعنی فرزندان نمی توانند مدعی عدم پرداخت نفقه در گذشته شوند.

 

  آیا زن پس از فوت شوهر خود نیز حق دارد نفقه مطالبه کند؟

 

تا سال ۱۳۸۱ هرگاه عقد ازدواج به دلیل فوت شوهر منحل می شد، در عین حال که زن مکلف بود عده (۴ ماه و ۱۰ روز) نگاه دارد نمی توانست نفقه مطالبه کند ولی با اصلاح ماده۱۱۱۰ ق- م در سال ۱۳۸۱ زن می تواند در ایام عده، نفقه مطالبه کند.

 

 

مطالب مرتبط

دیدگاه خود را به ما بگویید.